«نظام سلامت در لبه پرتگاه ناترازی؛ هشدار نسبت به فروپاشی زیرساخت انسانی»

گفتگوی اختصاصی با دکتر مسعود معینی‌طبا، رئیس کمیته بهداشت و درمان حزب وفاق ملی و پیشرفت اسلامی

مقدمه **برای بررسی ابعاد بحران مطالبات معوق کادر درمان، با دکتر مسعود معینی‌طبا، **فوق‌تخصص نفرولوژی و متخصص بیماری‌های داخلی**، گفت‌وگو کرده‌ایم؛ پزشکی که سوابقی همچون **ریاست دانشکده پزشکی و معاونت بیمارستان آموزشی و درمانی شهید بهشتی کاشان را در کارنامه دارد و از نزدیک با مسائل بالینی، آموزشی و مدیریتی نظام سلامت آشناست. پیشنهادهای مطرح‌شده در این گفت‌وگو، از جمله تشکیل کارگروه ویژه پنج‌نفره، حاصل دیدگاه شخصی ایشان نیست؛ بلکه جمع‌بندی مباحث کارشناسی در کمیته بهداشت و درمان حزب وفاق ملی است؛ کمیته‌ای متشکل از تعدادی از نمایندگان فعلی و ادوار مجلس شورای اسلامی و جمعی از متخصصان رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی. بنابراین، این پیشنهاد حاصل یک کار جمعی و تلفیق تجربه تقنینی، تخصص پزشکی و مدیریت اجرایی در نظام سلامت است. : آقای دکتر، نامه اخیر شما به ریاست‌جمهوری بازتاب زیادی داشت. چرا در این مقطع زمانی، مسئله مطالبات کادر درمان را یک «بحران حکمرانی» نامیده‌اید و نه یک مشکل صرفاً مالی؟** دکتر معینی‌طبا: بسم‌الله الرحمن الرحیم. ابتدا کمیته بهداشت و درمان حزب وفاق ملی و پیشرفت اسلامی، از شورای سیاست‌گذاری و هیئت تحریریه روزنامه «افکار» که با اختصاص این فرصت رسانه‌ای، زمینه طرح و بررسی یکی از مسائل مهم و فوری نظام سلامت، یعنی سامان‌دهی مطالبات و معیشت کادر درمان و اعضای هیئت‌علمی را فراهم کرده‌اند، صمیمانه قدردانی می‌کند. پرداختن مسئولانه به این موضوع، گامی مؤثر در تقویت گفت‌وگوی کارشناسی و پیگیری راه‌حل‌های عملی برای صیانت از سرمایه انسانی نظام سلامت است. لذا ما باید با صداقتِ تمام با مسئولین صحبت کنیم. وقتی ما از تأخیر در پرداخت مطالبات پزشکان، پرستاران و اساتید صحبت می‌کنیم، موضوع فقط «پول» نیست؛ موضوع «پایداری نظام سلامت» است. تأخیرهای مکرر و نامشخص، سیستم را دچار یک «خطای محاسباتی راهبردی» کرده است. آقایان تصور می‌کنند نیروی انسانی متخصص، یک ردیف هزینه‌ای قابل تعویق در بودجه است. این یک فاجعه مدیریتی است. نیروی انسانی، زیرساختِ حیاتی کشور است. وقتی شما امنیت ذهنی و معیشتی جراح، استاد دانشگاه و دستیار تخصصی را تخریب می‌کنید، در واقع دارید ریشه درمانی و آموزشی کشور را می‌زنید. خبرنگار:شما در متن نامه به مفهوم «حق‌الناس» اشاره کرده‌اید. این زاویه دید در ادبیات مدیریتی چه معنایی دارد؟** دکتر معینی‌طبا: دقیقاً. این کادر درمان اعم از پرستاران، پزشکان و اعضای هیئت‌علمی، در تمام بحران‌ها، از پاندمی‌ها تا سخت‌ترین شرایط جنگی، مانند سربازانِ دفاع از حریمِ این انقلاب و کشور، بدون تعطیلی در صف مقدم خدمت بوده‌اند. این نوع بی‌توجهی‌ها به مطالبات آن‌ها، مصداق بارز ناسپاسی است و همین امر انگیزه خدمت صادقانه را به شدت کاهش می‌دهد. در فرهنگ دینی ما آمده است که «لَم يَشكُرِ المَخلوقَ لَم يَشكُرِ الخالِقَ»؛ کسی که شکرگزارِ نعمتِ خدمتِ مردم نباشد، شکرگزارِ خالق هم نیست. مدیران ما باید بدانند که پرداختِ به‌موقعِ حق‌الزحمه این سربازانِ خطِ مقدم، تنها یک تعهد مالی نیست، بلکه یک «وظیفه اخلاقی و دینی» است. ابهام در زمان پرداخت، تضعیف‌کننده کرامت حرفه‌ای است و اگر این نگاه اصلاح نشود، تبعاتِ اخلاقی و عملی آن دامنگیر کلِ سیستم خواهد شد. خبرنگار: آقای دکتر، برخی معتقدند نفسِ ورود رئیس‌جمهور و صدور دستور مستقیم تلفنی در جلسه هیئت دولت برای حل این مسئله، اهمیت موضوع را نشان می‌دهد؛ اما از زاویه‌ای دیگر، این پرسش هم مطرح است که چرا باید مشکل مطالبات کادر درمان تا این حد انباشته شود که فقط با دخالت مستقیم عالی‌ترین مقام اجرایی به جریان بیفتد؟ دکتر معینی‌طبا: دقیقاً همین‌جاست که ما از «بحران حکمرانی» صحبت می‌کنیم. اصلِ ورود رئیس‌جمهور محترم، نشان‌دهنده حساسیت ایشان و اهمیت موضوع است و از این جهت قابل تقدیر است؛ اما سؤال اساسی این است که چرا سازوکارهای عادیِ اداری، مالی و نظارتی کشور نتوانسته‌اند پیش از رسیدن کار به سطح مداخله مستقیم رئیس‌جمهور، این مسئله را حل کنند؟ مگر پرداخت مطالبات کادر درمان، یک موضوع ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی بوده است؟ این تأخیرها ماه‌هاست که تکرار می‌شود و همه دستگاه‌های مسئول از ابعاد آن اطلاع داشته‌اند. اینکه یک مسئله روشن و مستمر، تنها با تماس تلفنی در جلسه رسمی هیئت دولت به جریان بیفتد، نشان‌دهنده اختلال در لایه‌های میانیِ تصمیم‌گیری و بوروکراسی اداری است؛ جایی که یا درک کافی از فوریت مسئله وجود ندارد، یا اراده لازم برای حل آن شکل نمی‌گیرد.

نظام سلامت کشور نباید به‌گونه‌ای اداره شود که برای پرداخت حقوقِ بدیهی و قانونیِ پزشک و پرستار، همواره نیازمند مداخله مستقیم شخص رئیس‌جمهور باشیم. خبرنگار: بسیاری معتقدند راهکار، تشکیل جلسات است؛ اما شما پیشنهاد تشکیل یک «کارگروه فصلی و فرابخشی» داده‌اید. تفاوت این پیشنهاد با شوراهای تکراری قبلی چیست؟ دکتر معینی‌طبا: تفاوت در «ساختار قدرت» و «ضمانت اجرا» است. پیشنهاد ما که حاصل کار جمعی نخبگان و نمایندگان مجلس در کمیته بهداشت حزب وفاق ملی است، تشکیل یک کارگروه ۵ نفره با حق رأی است: نماینده رئیس‌جمهور، رئیس سازمان برنامه، وزیر بهداشت، رئیس کمیسیون بهداشت مجلس و معاون حقوقی رئیس‌جمهور. علت حضور معاون حقوقی این است که هرجا سازمان برنامه بخواهد با بهانه‌های آیین‌نامه‌ای یا اختلاف تفسیر قانونی، تخصیص‌ها را بلوکه کند، معاونت حقوقی به‌عنوان داور نهایی بن‌بست را بشکند. این کارگروه باید دقیقاً قبل از تخصیص‌های فصلی بودجه تشکیل جلسه دهد؛ یعنی قبل از اینکه پول در جای دیگری هزینه شود، سهمِ مطالبات کادر درمان باید به‌عنوان اولویت قطعی تثبیت شود. خبرنگار: حضور رؤسای دانشگاه‌ها در این میان چه می‌شود؟ دکتر معینی‌طبا: ما پیشنهاد دادیم سه تن از رؤسای دانشگاه‌ها به‌عنوان عضو مشورتی حضور داشته باشند تا گزارش‌های میدانی را روی میز بگذارند. تصمیم‌گیران پشت درهای بسته نباید از واقعیتِ تلخِ سفره کادر درمان بی‌اطلاع بمانند. خبرنگار: آقای دکتر، اگر این ساختار اجرایی نشود، پیش‌بینی شما از آینده چیست؟ دکتر معینی‌طبا: خروجی این وضعیت، «فرار نخبگان» و «افت کیفیت درمان» است. وقتی استاد دانشگاه یا پزشک متخصص ما احساس کند در اولویت‌های نظام بودجه‌ریزی نیست، یا به سمت بخش خصوصی مهاجرت می‌کند یا از کشور خارج می‌شود. هزینه تربیت یک نیروی متخصص برای این کشور میلیاردها تومان است. استمرار این وضعیت، باعث تهی شدن ذخیره نخبگانی کشور می‌شود. صیانت از حقوق کادر درمان، صیانت از سلامتِ تک‌تک مردم ایران است. خبرنگار: و سخن پایانی؟ دکتر معینی‌طبا: مطالبه ما شفاف است: اعلام رسمی میزان مطالبات معوق، ارائه جدول زمان‌بندی تسویه با ضمانت سازمان برنامه، و تشکیل فوری این کارگروه برای انتظام‌بخشی فصلی. امیدواریم ریاست محترم جمهور با نگاهی که به وفاق و عدالت دارند، اجازه ندهند بوروکراسی اداری، تیشه به ریشه انگیزه کادر درمان بزند.